Jako członek społeczeństwa obywatelskiego ponosisz współodpowiedzialność za bezpieczeństwo swoje i innych, rozumiane nie jako bezpośrednia ochrona osobista, lecz jako troska o bezpieczeństwo całej wspólnoty. Oznacza to świadome i aktywne pilnowanie, czy decyzje podejmowane przez władze samorządowe w obszarze bezpieczeństwa społecznego są adekwatne do realnych potrzeb oraz dostosowane do specyfiki miejsca, w którym żyjesz. Społeczeństwo obywatelskie nie tylko reaguje na rzeczywistość, ale samo ją współtworzy. Od poziomu zaangażowania mieszkańców, ich wiedzy i gotowości do zadawania pytań zależy, w jakim świecie i w jaki sposób będziemy żyć.
Od decyzji twoich władz samorządowych zależy bezpieczeństwo twojej społeczności i twojej rodziny!!
Kluczowe obszary, które należy weryfikować:
- Dostęp do wody pitnej
Oczekuj jednoznacznego wskazania miejsc poboru wody pitnej na wypadek przerw w jej dostawie. Nie zadowalaj się ogólnymi zapewnieniami, że „woda zostanie dostarczona beczkowozem”. W sytuacji kryzysowej władze nie będą w stanie dowieźć wody wszystkim mieszkańcom. Domagaj się informacji, gdzie i w jaki sposób będziesz mógł samodzielnie ją pozyskać.
Dowiedz się, czy infrastruktura zapewniająca dostawy wody (pompy, hydrofornie, stacje uzdatniania i filtracji) posiada niezależne zasilanie awaryjne umożliwiające jej funkcjonowanie w przypadku przerw w dostawie energii elektrycznej. - Bezpieczeństwo energetyczne
Zweryfikuj, czy przedszkola, przychodnie, szkoły oraz inne obiekty użyteczności publicznej są przygotowane do funkcjonowania w przypadku braku energii elektrycznej. Optymalnie powinny posiadać własne źródła zasilania awaryjnego, jednak w praktyce często nie są nawet przystosowane do podłączenia zewnętrznego źródła prądu. Tymczasem nie są to kosztowne inwestycje, lecz proste modyfikacje instalacji elektrycznej. Nieczynne przedszkole paraliżuje funkcjonowanie wielu rodzin. - Bezpieczeństwo paliwowe
Zainteresuj się, w jaki sposób zaopatrywane w paliwo są pojazdy wykorzystywane przez służby publiczne: straż pożarną, pogotowie ratunkowe, służby komunalne czy transport kryzysowy. W przypadku kryzysu paliwowego brak paliwa na publicznych stacjach oznacza brak możliwości wyjazdu służb. Podstawą bezpieczeństwa lokalnego są realne, zabezpieczone zapasy paliwa. - Bezpieczeństwo informacyjne
Sprawdź, czy gmina posiada alternatywne sposoby komunikowania się z mieszkańcami w przypadku awarii sieci komórkowych i Internetu. Czy istnieją procedury informowania ludności, wyznaczone miejsca przekazywania komunikatów i zapasowe systemy łączności. - Obiekty schronienia i wsparcia
Zweryfikuj, czy na terenie gminy istnieją przygotowane miejsca czasowego schronienia, ogrzewania, noclegu lub pomocy dla mieszkańców w sytuacjach kryzysowych oraz czy są one realnie wyposażone i możliwe do szybkiego uruchomienia. - Bezpieczeństwo komunikacyjne
Bezpieczeństwo komunikacyjne to także przygotowanie gminy na sytuacje, w których podstawowe drogi przestają działać. Władze powinny uwzględniać scenariusze odcięcia części miejscowości, np. po zniszczeniu mostu, i zapewnić realne trasy alternatywne. Brak takiej drogi oznacza ryzyko odcięcia mieszkańców od służb ratunkowych, ewakuacji i podstawowych dostaw.
Dlaczego warto?
Dlatego, że jako mieszkaniec masz często lepsze, bardziej praktyczne spojrzenie na potrzeby i problemy swojej społeczności, niż osoby zarządzające z poziomu urzędu. To ty na co dzień widzisz słabe punkty i miejsca krytyczne, których nie widać z „góry”, a ich zauważenie i zgłoszenie realnie zwiększa bezpieczeństwo wszystkich.
W jaki sposób można to robić?
Przede wszystkim poprzez kontakt z władzami gminy lub miasta. Bardzo dobrym pomysłem jest współpraca z radnymi, ponieważ to oni mają bezpośredni wpływ na podejmowane decyzje i są najbardziej dostępni dla społeczeństwa.
Inną bardzo skuteczną formą jest bezpośredni udział w różnego rodzaju stowarzyszeniach, organizacjach pozarządowych oraz nieformalnych inicjatywach obywatelskich, które zajmują się sprawami lokalnymi. Działając wspólnie, mieszkańcy mają znacznie większą siłę oddziaływania niż pojedyncze osoby- „w kupie siła” :).
Pozostałe sposoby wpływania na jakość władz samorządowych:
- Świadomy udział w wyborach i wybór władz samorządowych.
- Utrzymywanie regularnego kontaktu z radnymi i burmistrzem/wójtem.
- Śledzenie obrad rad miejskich i gminnych oraz podejmowanych decyzji.
- Składanie zapytań, wniosków i interpelacji obywatelskich.
- Udział w konsultacjach społecznych oraz inicjowanie lokalnych debat.
- Współpraca z organizacjami społecznymi i sąsiedzkimi.
- Nagłaśnianie problemów w sposób merytoryczny i odpowiedzialny.
Inne obowiązki władz lokalnych, które warto brać pod uwagę:
- planowanie i aktualizacja procedur kryzysowych
- szkolenie urzędników i służb w zakresie reagowania kryzysowego
- utrzymywanie zapasów strategicznych
- edukacja mieszkańców w zakresie bezpieczeństwa
- współpraca z organizacjami pozarządowymi i wolontariatem
Bezpieczeństwo lokalnej społeczności nie jest wyłączną domeną instytucji. Jest wspólnym zadaniem obywateli, którzy rozumieją swoją rolę, znają swoje prawa i potrafią z nich korzystać.
Co zrobić, gdy władze gminy nie udzielają informacji na powyższe tematy?
Jeżeli władze gminy nie chcą udzielać informacji dotyczących bezpieczeństwa lokalnego, warto wiedzieć, że co do zasady nie mają do tego prawa. Informacje o zabezpieczeniu dostępu do wody, energii, paliwa, łączności czy miejsc wsparcia mieszkańców stanowią informację publiczną i powinny być dostępne dla obywateli.
Zasłanianie się ogólnikowo „tajemnicą” jest najczęściej nadużyciem. Urząd może odmówić przekazania jedynie konkretnych, wrażliwych szczegółów technicznych, jeżeli ich ujawnienie mogłoby zwiększyć zagrożenie, ale nie może ukrywać istnienia procedur ani stopnia przygotowania gminy.
Brak odpowiedzi lub odmowa bez wskazania jednoznacznej podstawy prawnej oznacza naruszenie prawa i może być traktowana jako bezczynność organu. W praktyce już samo świadome i konsekwentne domaganie się informacji bardzo często prowadzi do jej udostępnienia.
Jeżeli gmina nadal nie udziela informacji, złóż pisemny wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Brak odpowiedzi w ustawowym terminie jest naruszeniem prawa. W kolejnym kroku możesz złożyć skargę na bezczynność organu, co bardzo często skutkuje natychmiastową reakcją urzędu.
Wzory odpowiednich pism są na podstronie Materiały i poradniki. Powodzenia