…Poniedziałek, godzina 7.30. W gminie nie ma prądu. Dyrektor przedszkola informuje rodziców, że placówka pozostaje zamknięta. Sto pięćdziesiąt dzieci zostaje w domach. Kilkudziesięciu rodziców nie dociera do pracy. Wśród nich są urzędnicy, pracownicy wodociągów, pielęgniarki, strażacy ochotnicy i kierowcy autobusów. Awaria energetyczna trwa kilka godzin. Kryzys organizacyjny zaczyna się po kilkudziesięciu minutach…
Gdy mówi się o odporności państwa i przygotowaniu na sytuacje kryzysowe, najczęściej dyskutujemy o elektrowniach, wodociągach, szpitalach czy służbach ratowniczych. To oczywiście ważne. Tymczasem niemal nikt nie zadaje sobie prostego pytania – co stanie się z gminą, gdy przestanie działać przedszkole?
Przedszkole jest jednym z najważniejszych elementów infrastruktury społecznej gminy. Nie dlatego, że uczy dzieci. Dlatego, że pozwala normalnie funkcjonować całej lokalnej społeczności.
Małe dzieci nie zostaną same w domu. Jeżeli przedszkole zostanie zamknięte z powodu awarii prądu, braku wody czy problemów z ogrzewaniem, ktoś będzie musiał się nimi zająć. Rodzice zostaną zmuszeni do pozostania w domu. Dotyczy to nie tylko pracowników biur czy sklepów, ale również osób pełniących kluczowe funkcje dla bezpieczeństwa gminy – urzędników, pracowników wodociągów, energetyki, pomocy społecznej, a nawet strażaków ochotników czy ratowników medycznych.
Wystarczy kilka godzin, aby pozornie niewielka awaria zaczęła wywoływać efekt domina. Coraz mniej osób może wykonywać swoją pracę, kolejne instytucje działają w ograniczonym zakresie, a problem zaczyna narastać. To właśnie dlatego odporność gminy nie zaczyna się od wielkich inwestycji, ale od utrzymania ciągłości działania podstawowych instytucji.
Niestety, podczas rozmów z samorządami odnoszę wrażenie, że przedszkola bardzo rzadko są postrzegane w taki sposób. O bezpieczeństwie budynku myślimy głównie przez pryzmat przeciwpożarowym czy ewakuacji. Znacznie rzadziej zastanawiamy się, czy placówka będzie mogła normalnie funkcjonować przez kilka dni bez dostaw prądu, wody lub ciepła.
Nadal projektuje się i buduje przedszkola tak, jakby awarie prądu, wody czy ogrzewania były niemożliwe. To błąd projektowy, którego skutki odczują nie tylko dzieci, ale cała gmina.
Tymczasem większość problemów można rozwiązać niewielkim kosztem, pod warunkiem że pomyślimy o nich już na etapie projektu lub modernizacji.
Dobrym przykładem jest bezpieczeństwo wodne. Przedszkole nie potrzebuje własnej studni ani kosztownej infrastruktury. Wystarczy odpowiednio zaprojektowana instalacja wodna, która umożliwi podłączenie zewnętrznego zbiornika z wodą oraz niewielkiego zestawu hydroforowego. Gmina może przywieźć na miejsce zwykły tysiąclitrowy zbiornik typu ICB ustawiony na samochodzie dostawczym lub przyczepie. Po podłączeniu do przygotowanej instalacji przedszkole nadal będzie dysponowało wodą do przygotowywania posiłków, mycia rąk czy korzystania z sanitariatów. To rozwiązanie można przewidzieć już na etapie projektu budynku. Wtedy jego koszt jest praktycznie niezauważalny.
Podobnie wygląda kwestia energii elektrycznej. W wielu gminach znajdują się agregaty prądotwórcze będące na wyposażeniu jednostek OSP lub innych instytucji. Sam fakt ich posiadania nie oznacza jednak, że można zasilić przedszkole. W praktyce bardzo często nie ma nawet miejsca, do którego można taki agregat bezpiecznie podłączyć.
Jeżeli budynek nie posiada odpowiednio przygotowanej rozdzielnicy z przełącznikiem źródeł zasilania i gniazdem do podłączenia agregatu, pozostają prowizoryczne przedłużacze prowadzone przez okna lub drzwi. Takie rozwiązanie nie spełnia wymagań bezpieczeństwa i w praktyce uniemożliwia normalne funkcjonowanie placówki. Tymczasem wykonanie odpowiedniego przyłącza podczas budowy lub modernizacji kosztuje nieporównywalnie mniej niż późniejsze przeróbki.
Coraz częściej spotykam również nowe przedszkola, które nie posiadają własnej kuchni. Codziennie przyjeżdża catering i wszystko działa poprawnie – do momentu, gdy z jakiegoś powodu nie dojedzie… Wystarczy awaria dróg, brak paliwa, problemy logistyczne lub długotrwały brak energii, aby dostawy przestały docierać.
Własna kuchnia to nie tylko wygoda. To element bezpieczeństwa. Pozwala przygotować posiłki z dostępnych produktów, uniezależnia placówkę od zewnętrznych dostaw i daje znacznie większą elastyczność działania. W sytuacjach kryzysowych takie zaplecze może służyć również całej gminie, przygotowując posiłki dla mieszkańców, służb lub osób ewakuowanych.
Nie można również zapominać o ogrzewaniu. Wiele nowoczesnych budynków opiera się na jednym źródle ciepła. Jeżeli przestaje ono działać, przedszkole zostaje zamknięte. Problem staje się jeszcze większy, gdy ogrzewanie jest całkowicie uzależnione od energii elektrycznej. Budynek może być technicznie sprawny, ale nie będzie nadawał się do użytkowania.
Odporne przedszkole powinno posiadać możliwość wykorzystania alternatywnego źródła ciepła albo przynajmniej rozwiązania pozwalającego utrzymać bezpieczną temperaturę przez pewien czas. Nie zawsze oznacza to kosztowne inwestycje. Czasami wystarczy odpowiednie zaplanowanie instalacji oraz pozostawienie możliwości późniejszej rozbudowy.
W dyskusji o bezpieczeństwie często skupiamy się na spektakularnych rozwiązaniach i bardzo drogich projektach. Tymczasem odporność buduje się przede wszystkim poprzez rozsądne projektowanie i przewidywanie problemów, zanim się pojawią.
Przedszkole nie musi być twierdzą. Powinno jednak być przygotowane na najczęstsze awarie, które mogą wystąpić w każdej gminie. Kilka prostych rozwiązań technicznych pozwala utrzymać jego funkcjonowanie nawet wtedy, gdy inne budynki przestają działać.
To nie jest wydatek ponoszony wyłącznie dla dzieci. To inwestycja w sprawne funkcjonowanie całej społeczności. Dopóki rodzice mogą wykonywać swoją pracę, działają urzędy, wodociągi, służby komunalne i ratownicze. Gdy przedszkole przestaje funkcjonować, skutki bardzo szybko odczuwa cała gmina.
Być może właśnie dlatego warto przestać traktować przedszkola jako zwykłe placówki opiekuńcze i edukacyjne. W rzeczywistości są one jednym z najważniejszych elementów odporności lokalnej społeczności. I najwyższy czas zacząć je projektować właśnie z taką świadomością.
Odporność na sytuacje losowe i kryzysowe bardzo często nie wymaga wielkich pieniędzy. Wymaga wcześniejszego pomyślenia, co zrobić, żeby w chwili awarii nie trzeba było po prostu zamknąć drzwi.
Odporność gminy nie zaczyna się od schronów ani magazynów. Zaczyna się od tego, czy następnego dnia rano rodzice będą mogli bezpiecznie zaprowadzić dzieci do przedszkola i pójść do swojej pracy.
Dopóki tego nie zrozumiemy, będziemy inwestować w bezpieczeństwo tam, gdzie je widać, zamiast tam, gdzie naprawdę się zaczyna.
…A, byłbym zapomniał… A czy żłobki także nie pełnią dokładnie takiej samej roli??
