W polskich realiach polityczno-medialnych przygotowania na sytuacje kryzysowe zwykle zaczyna się od hasła „zrób plecak ewakuacyjny”. Jest to zwłaszcza promowane przez niektórych polityków. To proste, brzmi efektownie i wydaje się konkretne. Problem w tym, że dla zdecydowanej większości mieszkańców naszego kraju plecak ewakuacyjny nie powinien być punktem wyjścia, lecz dopiero jednym z późniejszych elementów budowania osobistej i rodzinnej odporności.
Plecak to narzędzie, nie fundament
Plecak ewakuacyjny ma sens wtedy, gdy określisz swoje ryzyko konieczności szybkiego opuszczenia domu jako większe niż normalne. Gdy mieszkasz w pobliżu granic nieprzychylnych nam państw, dużych zakładów chemicznych, wałów przeciwpowodziowych, itp. Wtedy faktycznie istnieje większe prawdopodobieństwo, że ewakuacja może dotyczyć właśnie Ciebie i warto rozpocząć przygotowania od plecaka ewakuacyjnego. W takich miejscach realne ryzyka są bardziej namacalne, a czas na reakcję może być krótszy niż gdzie indziej.
Nieoczekiwane zdarzenia mogą wystąpić w każdym miejscu, ale dla większości polskich rodzin nie będą stanowić codziennego, podstawowego zagrożenia. Dlatego uznawanie plecaka za „pierwszy krok” przygotowań stworzy złudne poczucie bezpieczeństwa. Można mieć perfekcyjnie spakowany plecak, a jednocześnie nie posiadać domowego zapasu wody, jedzenia czy innych elementów niezbędnych podczas zwykłej awarii prądu lub ogrzewania. W takim przypadku przygotowania są rozpoczęte od niewłaściwej strony. Zwolennicy plecaka często argumentują, że wszystkie te rzeczy da się spakować do niego, jednak w praktyce jego wyposażenie te rzadko bywa wygodne w codziennym użyciu, a przy tym zwykle kosztuje znacznie więcej niż ich proste, domowe odpowiedniki.
Każda z naszych rodzin funkcjonuje w określonych realiach organizacyjnych i budżetowych, dlatego przygotowania muszą opierać się na realistycznej ocenie ryzyka, czyli szacowaniu, jakie zagrożenia są bardziej prawdopodobne, a jakie pozostają marginalne. Dopiero w oparciu o takie rozpoznanie można sensownie planować kolejne działania i inwestycje, tak aby wysiłek i środki były skierowane tam, gdzie przyniosą faktyczną poprawę bezpieczeństwa rodziny.
Na podstawie naszych wyjazdów i obserwacji zebranych przez członków Fundacji na Ukrainie, także w ramach działań mających na celu wymianę doświadczeń, widzimy wyraźnie, że poza rejonami bezpośrednio objętymi działaniami wojennymi zupełnie inne priorytety okazują się naprawdę adekwatne. Dla przeciętnego mieszkańca Ukrainy większy sens ma inwestycja w porządną stację zasilania lub domowy magazyn energii współpracujący z fotowoltaiką, niż w rozbudowany plecak ewakuacyjny. To dom i to, co się w nim znajduje, daje realną podstawę przetrwania, możliwość ogrzania się, oświetlenia, naładowania telefonu, utrzymania podstawowej komunikacji i funkcjonowania w czasie długotrwałych przerw w dostawie prądu.
Poza skrajnymi przypadkami, oczekiwanie na ewakuację jest statystycznie najmniej prawdopodobnym scenariuszem w skali całego społeczeństwa. Znacznie bardziej istotne jest przygotowanie na codzienne, nieoczekiwane zdarzenia, które realnie dotykają ludzi. Wielodniowe black-outy, awarie infrastruktury, przerwy w dostawach ciepła czy wody będą o wiele bardziej prawdopodobne. I właśnie na te zjawiska mieszkańcy reagują, wyposażając się w to co jest bardziej potrzebne, a nie w plecaki, które większości z nich nigdy nie będą użyte.
Plecak ewakuacyjny powinien być elementem w całej liście przygotowań, a nie ich pierwszym punktem.
Plecak nie stoi w sprzeczności z działaniami „bez kosztów”
Warto podkreślić, że decyzja o nie szykowaniu plecaka ewakuacyjnego na początku nie oznacza unikania przygotowań. Wręcz przeciwnie.
Wiele podstawowych działań jest całkowicie bezkosztowe, a jednocześnie bardzo potrzebne. To jest np.:
- Poczynienie podstawowych przygotowań
- uporządkowanie dokumentów
- zrobienie ich skanów/zdjęć
- ustalenie procedur rodzinnych
- opisanie leków i chorób członków rodziny w jednym miejscu
- przejrzenie apteczki
- przejście mieszkania pod kątem ryzyka (zwarcia, zawilgocenia, dostępności gaśnicy, drabinki ewakuacyjnej)
Dopiero gdy podstawa jest gotowa, plecak ewakuacyjny zaczyna mieć sens, ponieważ staje się elementem większego systemu, a nie samotnym gadżetem.
